ماه ربیع‌الاول سرور و حزن را با هم در خود جای داده است. این ماه سومین ماه از ماه های قمری و از ماه های فرخنده برای شیعیان است. حادثه مهم و تاریخی لیله المبیت، هجرت حضرت محمد صلی الله علیه و آله از مکه به مدینه، ولادت خجسته آن حضرت و امام جعفر صادق علیه السلام، ازدواج خجسته شان با حضرت خدیجه علیها السلام، آغاز امامت امام مهدی (عج)، عیدالزهرا و هلاکت یزید بن معاویه از جمله حوادث فرخنده این ماه است.

روزهای 1، 3، 4، 5، 8، 9، 10، 12، 14، 16، 17، 19، 22، 23 و 25 این ماه ایام پرخاطره‌ای از شادی و اندوه اهل بیت (ع) است که ذیلا به تفصیل آنها می‌پردازیم.

خبرهای خوشی همچون ولادت پیامبر (ص)، لیلة‌المبیت و هجرت پیامبر (ص)، ورود حضرت به مدینه، آغاز امامت امیرالمؤمنین (ع) پس از شهادت پیامبر (ص) ولادت امام صادق (ع)، آغاز امامت حضرت ولی‌عصر (عج) پس از شهادت امام حسن عسکری (ع)، روزهای به یاد ماندنی این ماه است.

ازدواج پیامبر (ص) با حضرت خدیجه (ع) و ورود حضرت معصومه (س) به قم روزهای دیگری است که خاطره‌های خوشی را بر جای گذاشته است. مرگ عمر بن خطاب و یزید بن معاویه و عمر بن سعد برگ‌های دیگری از دفتر شادی اهل بیت (ع) در این ماه است.
آغاز وجوب نماز، عمود دین اسلام روز دیگری است که هیچ‌گاه فراموش نخواهد شد.

از سوی دیگر واقعه وحشتناکی در این ماه رخ داده که سرآغاز همه مصائب اهل بیت (ع) است و آن هجوم به خانه وحی پس از دفن بدن مطهر پیامبر (ص) است. اولین روز خلافت غاصبانه معاویه، ورود اهل بیت امام حسین (ع) به شام، تخریب کعبه توسط یزید نیز از آثار شوم سقیفه است که در این ماه رخ داده است. شهادت امام حسن عسکری (ع)، وفات حضرت سکینه (ع) نیز از حوادث این ماه است.

از جنگ‌های پیامبر (ص) جنگ بنی‌النضیر و جنگ دومة الجندل در این ماه بوده است. همچنین صلح امام حسن (ع) در این ماه اتفاق افتاده است. مرگ موسی خلیفه عباسی، معتصم عباسی، داود بن علی حاکم ظالم مدینه، مالک بن انس و احمد بن حنبل نیز در این ماه به وقوع پیوسته است.

اعمال عبادی در ماه ربیع الاول‏
اعمال روز اول ماه‏
1- روزه گرفتن به شکرانه سلامتی پیامبر اعظم و امیرمؤمنان از گزند کفار و مشرکان در اول ربیع‏الاول.
2- خواندن زیارت پیامبر (ص) و علی (ع) در این روز.

اعمال روز هشتم ماه‏
1- در این روز خواندن زیارت امام حسن عسگری (ع) و امام زمان (ع) مستحب است.

اعمال روز نهم ماه‏
این روز، روز عید و جشن و شادی بزرگ برای مؤمنان به مناسبت به امامت و خلافت رسیدن صاحب الزمان (ع) است. لذا اعمال زیر در این روز پسندیده است.
1- اطعام به دوستان و ایجاد فرح و شادی در بین آنان.
2- پوشیدن لباس نو.
3- شکر و عبادت خداوند متعال.
4- گشاده دستی و فراوانی برای خانواده.

اعمال روز دوازدهم ماه‏
اعمال مستحب در این روز به شکرانه انقراض دولت اموی دو مورد است:
1- روزه گرفتن.
2- دو رکعت نماز مستحبی که در رکعت اول بعد از حمد، سه بار سوره کافرون و در رکعت دوم بعد از حمد سه بار سوره توحید خوانده می‏شود.

اعمال روز هفدهم ماه‏
اعمال مستحبی در میلاد رسول خدا(ص) و امام صادق (ع) چنین است:
1- غسل کردن.
2- زیارت پیامبر و امیرمؤمنان از دور یا نزدیک‏
3- روزه‏داری. طبق روایت، روزه‏داری در این روز برابر با روزه یک سال است.
4- دو رکعت نماز هنگام بالا آمدن آفتاب.
در هر رکعت پس از حمد، ده بار سوره قدر و ده بار سوره توحید خوانده شود.
5- گرامی داشتن مسلمانان و صدقه دادن.
6- جشن و شادی کردن.
7- به مشاهد شریفه رفتن.